Değillemeden Hakikat Ötesine

Ayla Yazıcı

Değerli okuyucular, Psikanalizin Dili e- dergisi 2025 yılı 7. Sayımızda Freud’un “On Negation” metnini aradan geçen 100 yıl sonra günümüzün popüler kavramı “post truth” ile birlikte düşünmek istedik. Başlığı ‘Değillemeden Hakikat Ötesine’ olarak belirledik.

7. sayımızın Yayın Kurulu Üyeleri: Aslı Çepik Kuruoğlu, Ayla Yazıcı, Burçak Erdal, İrem Serhatlı, Nesli Keskinöz Bilen, Mine Öztürk, Sema Sözer, Yasemin Cengiz ve Yeşim Can.

Freud’a göre değilleme, kişinin uzak durmaya çalıştığı bir şeyin bilinçte ortaya çıkmasıdır. Fakat bu şey tersine çevrilmiş bir biçimde bilince çıkar. Freud’un kendi sözleriyle, değilleme  “bastırmanın kaldırılmasıdır, ancak elbette bastırılanın kabulü değildir’. Değillemeyi kullanan kişi, bilmemeye çalıştığı şeyin tersini fark eder. Ona göre değilleme bastırmanın duygusal olarak çözülmesi ile rahatsız edici zihinsel içeriklerin bastırılması arasında psikolojik bir orta nokta sunar. Değilleme yalan, reddetme(repudiation), inkâr(deny), yadsıma(disavowal), duygulanımın yalıtılması ve bozma, yapılış olanı olmamış kılma (undoing) işlevlerinden farklıdır.

Hakikat Ötesi Kavramı ise 2015’lerden beri gündemimize girmiş olup 2016’da Oxford sözlük tarafından yılın kelimesi seçilmiş ve “nesnel gerçeklerin, kamuoyunun şekillenmesinde, duygulara ve kişisel inançlara hitap edilmesi kadar etkili olmamasıyla ilişkili ya da buna delalet eden durumlar” olarak tanımlanmıştır. Buradaki “ötesi” kelimesi hakikati “geçmiş” olmaktan ziyade “gözden düşmek “önemini yitirmek ile ilişkilendirmektedir. Günümüzde dünya ve ülkemiz toplum dinamiklerinde bu durumu deneyimliyoruz. Dünyada ve ülkemizde giderek artan dezenformasyon kampanyaları hakikati göstermenin yerine hakikati kişinin kendi söylemlerine göre eğip bükmeye hizmet etmektedir. Bunun bedelini insanlık çok ağır ödemektedir: Filistin-İsrail savaşı, Ukrayna-Rusya Savaşı, İran-İsrail Savaşı gibi.

Orwell’in “evrensel hilekarlık zamanlarında hakikati dile getirmek, devrimci bir eylem haline gelecektir” sözünden cesaret alarak bu sayımızda hakikat ötesi çağda klinik odamızda ve toplumda gerçekler üstüne düşünme, düşünebilme kapasitemizi korumak ve geliştirmek istedik.

Bu sayımıza David Bell gerçeğin bir illüzyon olup olmadığını inceleyen yazısı ile, Yavuz Erten “Hakikatler ve Hakikat Sonrası” başlıklı iki durumu karşılaştırdığı yazısı ile, “Memlekette Tuhaf Zamanlar: Hakikat Sonrasıyla Geçen İki Binli Yıllarımız” kitabının yazarı Yenal Bilgici  (2022) hakikat ötesi durumları toplum dinamikleri ile ilişkilendirerek anlattığı yazısı ile, Maurice Aprey “Bir Sankofa Hikayesi “ başlıklı klinikten bir örnekle kişisel hakikatın değişiminin önemini anlattığı yazısı ile, Nicola Abel-Hish “Klinik Ortamda Hakikatin Korunması Bion’un ‘Bellek ve Arzu’dan Uzak Durma Disiplini” başlıklı klinikte analist ve analizan arasındaki hakikati sorguladığı yazısı ile, felsefeci Levent Safalı “Eğrisi ve Doğrusu ile Post-truth” başlıklı felsefi açıdan hakikat ötesini tartıştığı yazısı ile katkıda bulundular. Yücel Yılmaz “Değilleme: Hayır mı Şer mi?” başlıklı yazısı ile konu başlığımızı psikanalitik olarak yeni açılımlarla masaya yatırıyor. Bella Habip “Kurak Günler “filmini Freud’un tekinsiz kavramı ve Lacancı perspektif üzerinden tartıştığı metni ile, Sema Sözer ise ülkemizde evcil hayvanlar yasası üzerinden toplumun bu hayvanlar ile ilişkisini tartıştığı yazısı ile bu sayımızda yer alıyor. İki adet dosya dışı yazımız var. Biri Jacques Press’in “Travma, Belirsizlik, Bölünme ; İç Travmatik Potansiyelden Tarihsel Hakikatın İnşasına” başlıklı yazısı, diğeri Nayla De Coster’in “Öteki Dil: “Ana Dil” in Kaybına Dair Psikanalitik Düşünceler “ isimli konuşma metni.

Tüm yazarlarımıza Psikanalizin dili e-dergisinin 7. Sayısına yaptıkları katkı nedeni ile çok teşekkür ediyor, iyi okumalar diliyorum.

Kaynakça

Bilgici, Y. (2022). Memlekette tuhaf zamanlar: Hakikat sonrasıyla geçen ki binli yıllarımız. İstanbul: Doğan Kitap.

Freud, S. (1925). Negation. Int. J. Psychoanal., 6, 367-371.

McIntyre, L. (2022). Hakikat sonrası. (M.F. Biçici, Çev.) İstanbul: Tellekt Yayınları. (Özgün eser 2018 tarihlidir.)

O’Neil, M. K., Akhtar, S. (2011).  On Freud‘s “Negation”. (S. Akhtar, Haz.). Contemporary Freud: Turning Points and Critical Issues içinde. Londra: Karnac Books.


Ayla Yazıcı, Psikiyatrist, eğitim ve süpervizyon analistidir. Uluslararası Psikanaliz Birliği (IPA) ve Psike İstanbul (İstanbul Psikanaliz Eğitim, Araştırma ve Geliştirme Derneği) üyesidir. 1991-2011 arasında Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi’nde çalışmıştır. 2006’da aynı hastanede Gündüz Hastanesi ve Rehabilitasyon Merkezi’ni kurmuş ve 2011’de emekli olana kadar bu merkezde psikotik hastaların terapi ve rehabilitasyonu için çalışmıştır. Psike İstanbul Güncel Çalışma Grubu Koordinatörü, İlerleme ve Kabul Komitesi üyesi ve Yayın Kurulu Başkanı’dır. Pek çok makale, kitap bölümü ve çevirileri yayınlanmış, Uluslararası Psikanaliz Birliği tarafından verilen 2023 Acil Durumlarda ve Krizlerde Psikanaliz Mansiyon Ödülü’ne layık görülmüştür. Özel ofisinde psikanaliz ile ilgili çalışmalarına devam etmektedir.