Başlangıçlara Dönüş: Bir Kız Evladın Dişilliğinin Ebeveynsel Reddi Ve Kendini, Zihnini, Bedenini Ve İlk Aşkını Geri Getirmek İçin Dönüşü

Maurice Apprey

Dışarısı sabit bir sınırdan ziyade, beraberce içeriyi oluşturan peristaltik hareketler, katlantılar ve kıvrımlar tarafından canlandırılan, hareket hâlindeki bir şeydir: Dışarıdan başka bir şey değildirler ama tam anlamıyla dışarının içerisidirler. (Deleuze, 1986/1988, s. 96-97)

ÖNSÖZ

Bu makale her şeyden önce bir analizanın deneyimini klinik olarak iki açıdan gösterme girişimidir: Ebeveynleri tarafından dişilliğinin reddinin onun tarafından nasıl karşılandığı ve onların kınamasını nasıl zihinselleştirdiği. Dişilliğinin onlar tarafından bilinçli ve bilinçdışı değillenmesi bu hikâyede ayrıcalıklı bir yer tutar. Buradaki değilleme; tutarsız kaygı, üstbenlik kaygısı veya iyilik haline karşı tehditle baş etmek için hastanın inkârı, skotomizasyonu (kör noktalar) veya yok sayması ile ilgili değildir. Bilhassa, ebeveynleri hangi dehşeti ve çalkantıyı hastanın içine zerk ettiler ve en önemlisi hasta bu şiddetli müdahale ile ne yaptı? Psikolojik özgürlüğünü besleyip büyütmek için psikanalizi nasıl kullandığının ruhsallık içi hikayesi üç parçada anlatıldı. İlk olarak, kendi hikayesinin tüm boyutlarını cesurca bir araya getirip yapılandırılmış tek bir büyük hikâyede toplamak için bir bağlam ve geriye dönük bir hikâye vardır. İkinci olarak, saldırıyı nasıl zihinselleştirdiğini ve hususi ıstırapının bedensel temsilini nasıl ortaya çıkardığını göstermek için beş parça şeklinde sunulan temsili anımsatıcı metinler vardır. Üçüncü olarak, onunki gibi bir ruhsallık içi hikâyenin nasıl formüle edilebileceğini anlatan bir ön-metin vardır. Bağlam, metinler ve ön-metin sayesinde ONUN HAKİKÂTİ kendine özgü imzasıyla anlatılabilecektir.

A. BAĞLAM: BİR “SANKOFA” HİKAYESİ OLARAK ANLATILAN KAYIP VE GERİ GETİRMENİN GEÇMİŞE DÖNÜK VE DAHA GENİŞ YAPILANDIRILMIŞ BİR ANLATISI

Birkaç yıl önce PSİKE İstanbul, psikosomatik hastalıkların psikanalitik incelemesi üzerine bir konferans düzenledi. Konferansın resmi başlığı Acıyan Beden idi. Benim konferans makalem şu başlığı taşıyordu: “Beatrice’in dokuz deliği var! Veya psikojenik anorgazminin psikanalizinde ruhsallık içi bir hikâye.” Bu sefer aynı vakayı, ebeveynleri tarafından hastanın dişilliğinin değillenmesi ile analizan tarafından kurulan hakikat arasındaki ilişkiye dikkat çekmek için kullanmak istiyorum. Hasta ebeveynlerinin nefretini nasıl püskürtür?
Psikojenik anorgazmiyi nasıl ruhsal inziva olarak kullanır? Kendini özgür kılmak için analizi nasıl kullanır?

Adı geçen konferanstaki vaka raporu anorgazminin üstesinden gelip tam anlamıyla orgazma erişebildiği ilk analizinin bir parçasını kapsıyordu. İlk analiz beş buçuk yılda sonlandı.

Birkaç yıl sonra, analiz çalışmasına devam etmek ve yaşam öyküsünün geri kalanını açığa çıkarmak üzere ikinci analiz için geri döndü. Bu sefer halihazırda kocasından boşanmıştı ve evli bir adamla cinselliğini dolu dolu keşfetmek için gelmişti. Evlilik dışı ilişkisini terk etti ve ilk ergenlik aşkını geri getirdi. Aslında bu ilişki, her ikisi de gençken, ikisinin babalarınca öğrenildiği zaman babaları tarafından baltalanmıştı. İlk aşklarıydı. Tutkuyla aşıktılar. Ne var ki tutkuları babaları tarafından vaktinden önce engellenmişti. Genç aşıklar, babalarının ilişkilerini bitirmek için komplo kurduklarını biliyorlardı ama hikâyenin tamamını bilmiyorlardı. Babaların, çocuklarının ergenlik ilişkilerini sonlandırma komplosu bir kılıftan başka bir şey değildi. Hikâyenin geri kalanını az sonra öğreneceğiz.

Her ikisi de kendi yollarına gittiler. Erkek savaş pilotu, hasta başarılı bir üniversite profesörü oldu. Erkek yetişkin hayatında başarılı bir Wall Street finansçısı oldu. Yalnızca birkaç ay süren ilk evliliğinde yaşanmayan cinsellik, ilk analiz sürecinde gelişip güçlenen ikinci evliliğinde gerçekleşti. Gelgelim ilk analizden sonra boşandılar. Yukarıda da belirtildiği gibi ikinci bir analiz için daha sonra geri geldi.

İkinci analizin ikinci yarısında yeni teknoloji Google icat edilir. Kadın erkeği araştırır ve bulur. Erkek şimdi ilk iki ismi kendisiyle aynı olan bir kadınla evlidir. Erkek geçici olarak eşini terk eder ama evlilik terapisinden sonra evliliğine geri döner. Evliliğine geri dönmesindeki önemli nedenlerden biri de, yapmak istediğini annesine söylemesiyle açığa çıkar. Annesi bombayı patlatır: “Onunla evlenemezsin!!” der ve iki ergen aşığın esasen niye babaları tarafından ayırıldıklarını açıklar: “Babanın, onun annesi ile ilişkisi vardı” der. İkinci analiz, erkek evliliğine geri döndüğü için hastanın ilk aşkının hiçbir zaman yeniden canlanmayabileceği acı gerçeği ile biter.

On yıl sonra, analizan ve ben, rutin laboratuvar tetkiki için gidilen bir tıbbi klinikte karşılaştık. Bana yaklaştı, kocaman sarıldı ve sevinçle evlilik yüzüğünü gösterdi. Ne olmuştu? Şöyle söyledi: Eşi öldü. Bir “Sankofa” anıydı. Artık evlenmek için özgürlerdi. İlk aşkıyla tekrardan bir araya gelmesini ve yeni evliliğini niye “Sankofa” anı olarak nitelendirmişti? Benim, Fanti dilinin konuşulduğu Gana, Batı Afrika’da doğduğumu biliyordu. “Sankofa” Amerikalıların da bildiği, Fanti dilinden bir kelime. Genellikle “Geriye git ve geri getir” anlamına geldiğini düşünürler. Gana’daki Fantililer için geçmişten geri getirme çevirinin ilk semantik katmanıdır. Fantililere göre daha saygı gören anlamı ise dünyada etik olarak var olma yollarını atalarımızdan öğrenmektir. Sankofa bir kelime değildir. İçinde üç tane hareket fiili vardır: “San,” “ko,” “fa”. “San” şu anlama gelir: “tekrar et”; “ko” emirin ne olduğunu uygun bağlama yerleştirmek için bir emir kipidir ve “fa” emredilen şeyin geri getirilmesinden bahseder. Sankofa bizim sosyal ve kültürel kuramlarımıza o kadar işlemiştir ki bir simgesi vardır: Boynunu gerip geriye doğru uzatıp kuyruğunun ucuna eğilen bir kuş.

Yine de harfi harfine çevirisi ilk aşkına dönüşünü özetlemek için gayet yeterliydi. ONUN HÂKİKÂTİNE işaret eden bu çeviriydi. Aktarımda, ben orada onun yolculuğuna eşlik etmek için vardım. Rüya aşkına kavuşmasına şahitlik için oradaydım. Özetle, onun aktarım buyruğuna uydum ve ona “geri gidip getirmesi” için gereken cesareti ödünç verdim.

Neden bir babanın iktidarsız kılınmasının hiddetiyle, parlak, masum genç ergen kızını, başlangıçta ilk aşkını bulduğunda üreme organlarından vurulması gereken bir sürtük diye lânetlediğini şimdi fazlasıyla anlayabiliriz.

Aşağılanmış bir adam karısının sevgisini başka bir adama kaptırmıştır. Akabinde kızının, karısı ile yatan adamın oğluna âşık olduğunu öğrenmiştir. Öfkeden deliye dönmüştür. Sanki başka bir adam karısıyla yatınca eşcinsel olarak saldırıya uğramıştır. Şimdiyse öfkesini karısından yaralı bir erkeğin dehşetini ve öfkesini deneyimleyen kızına yöneltmiştir.

Dehşet içinde, masum ergen bir kız, babasının esas nefretinin asıl hedefini bilmeden babasının lânetini, onun kınamasını ve ayıplamasını kendine mâl eder. Kendi kelimeleriyle, “Kaskatı frijit (rigidly frigid)” hale gelir, her daim yanlış bir şey yapabileceğine dair dehşetle yaşar.
Dolayısıyla analiz ihtimalini değerlendirmek amacıyla ilk randevusu için beni görmeye geldiğinde, beş dakika gecikmişti ve dehşet içindeydi. İş yerinde erkek meslektaşlarının arasında devamlı dehşet içinde olduğundan bahsetti.

Bir yıldan uzun süredir âdet görmemişti ve sabahları dışkılarken muazzam bir zorluk yaşıyordu. Bağırsaklarını harekete geçirmek için bildiği tek yol tuvalette otururken kare bulmaca çözmekti. Kare bulmaca çözmek çok küçükken, gizillik-öncesi bir çocukken annesiyle yaptığını hatırladığı bir faaliyetti. Üstelik cinsel orgazmı deneyimleyemiyordu. Anorgazmi beni görmeye geldiğindeki başlıca şikayetiydi. Kendi kelimeleriyle, yukarıda da işaret edildiği gibi, “kaskatı” ve “frijit” idi.
Kendini tanımlarken gayet açık ve sahiciydi. İsmini sorguladığımda aşağıdaki ilginç anekdotu ilave etti. Annesinin bir erkek çocuk beklediğini söyledi. Ona söylenene göre annesi onun kız olduğuna inanmamış, içeride bir penis olup olmadığından emin olmak için iki parmağını kızının içine yerleştirmiş. Kızına hem erkek hem kız için kullanılabilen muğlak bir isim vermiş.

Başlangıçta bunun “Obsesyonel tipteki ketlenmelerle yakından ilişkili olan kusurlu içe atmacı özdeşleşime– kusurlu nesnelerle özdeşleşime – bağlı yetersiz genital duyarlılık” (Meltzer 1973; p. 67) kaynaklı bir psikojenik anorgazmi vakası olduğunu anladım.
İçe attıkları yaralıydı; karısının sadakatsizliği nedeniyle iktidarsız kılınma hiddeti olan bir erkek figürü ve hiç birinin çocuğu olmayan üç savunmasız kardeşi doğurduğu bir evlilikte kalan sadakatsiz bir kadın figürü.

Makalenin bu bölümünün amacı, klinik parçalara ve son sözümdeki kavramsal temel varsayımlara bir bağlam oluşturmak için geriye dönük ve daha geniş yapılandırılmış bir hikâye ortaya koymaktır.
Yukarıdaki bağlam, okuyucunun olağan dünyaya olan ilgisini aradan çıkararak, analizanın hakikatini, onun hakikati ortaya çıktıkça duyabilmemizi sağlar. Temsil dünyasındaki ruhsallık içi hikayesini açtığımızda hastanın hakikatini aşikâr şekilde duyabiliriz.
Şimdi birlikte bedenine ve zihnine yapılan saldırının zihinselleştirmesini nasıl ortaya çıkardığına birinci analizinden beş klinik parça ile bakalım. Düşünce ve uygulama tekniği olarak psikanaliz öğrencisi olan benim için, analiz edilen kişinin idiosenkrotik ve ideografik gerçeğinin arkeolojisi ve kademeli keşfi, böylece onun yapılandırılmış ve semptomatik tuzağından çıkış stratejisini tasarlayabilmesi, mesleğimizin en tatmin edici kısmıdır.

B. METİN: EBEVEYNLERİNİN BİR KADIN OLARAK ONU KINAMASINI VE AKABİNDE NEFRET DOLU İÇSEL EBEVEYNLERİNDEN ÖZGÜRLEŞMESİNİ NASIL OLUŞTURDUĞUNA DAİR İLK ANALİZİNDEN BEŞ PARÇA

1.BEDENSEL GİRİŞ NOKTALARI BELİRSİZDİR VE İSTENMEYEN ÂNİ GİRİŞLERE MÂRUZ KALIR

Analizin erken safhalarında, kendiliğinin bir parçasının sıkıntı içinde olduğu içsel bir durumu tahliye ettiğini fark ettim; dolup taşmış; içinde kimin olduğuna dair kafası karışmış; baba veya değil; Afrikalı değil ve bu yüzden ben değilim; yine de yabancı bir nesne, dolayısıyla ben tamamen azade değilim.

Bu rüyaya çağrışım yaparken, kendisiyle aynı departmanda olup vampirler üzerine çalışan Polonyalı bir meslektaşının, göz doktoru olan kendi babasını anımsattığını söyledi. Babası ve bu meslektaşı gibi, “Avrupa’nın bu bölgesinden olan erkekler iktidarsızlık hiddeti tarafından ele geçirilmiştir. Onların bana da bunu (içime girecekler ve kanımı emecekler) yapacaklarını hayal ediyorum.”

Üst ve alt karışmıştır, erkek ve dişiye gölge düşmüştür, önden içeri giren fallus onu şişkin hale getirdiğinde artık ön ve arka birbirine dönüşebilirdir ve öyle ki sanki kabız olan anüs, dışkı penisi defetmek zorundadır. Aynı zamanda sınırlar geçirgendir ve haliyle tehlikelidir: “Bazı insanlar için birleşmek keyifli bir şeydir. Bana göre ise benim zarımdan içeri doğru bir ihlâl, çok korkutucu.”
Aktarımın toplanmasının (the gathering of transference) nitelikleri ve süreçleri, tedavinin bu erken aşamasında, kaygısının; rollerin, insanların ve işlevlerin birbiri yerine geçtiği ve istikrarsız sınırlara yoğunlaştığı bir dönemde gerçekleşiyordu. Dolayısıyla beni nasıl gördüğü ile çok ilgiliydim. Beni, açıkça istila edici olmayan “nazikçe araştıran anne” veya sadece örtük olarak istila edici fallusun “yabancı” cismi olarak görme ihtiyacına duyarlıydım. Nazik bir şekilde ilerleme isteğim, onun kendi içsel hikayesi hakkındaki keşif ve merak alanını genişletmeye odaklanmam sayesinde, yaklaşık üç aylık bir süre sonunda analizinin malzemesi değişmeye başlar: boşlukların ve içeriklerinin tanımlanması daha net hale gelir.

2. DÜRTÜSEL BÖLGELER DAHA BELİRGİN HALE GELİR

Gelişimsel aktarım nesnesi olarak benden korunmak için sığındığı içsel anne tarafından zulme uğradığını hissediyordu. Kendisi ve annesi arasında erken dönemdeki ilişkisinden bahsetti ve bu ilişkinin niteliğini aşağılanmaları ile birlikte resmetti: “Çok küçük bir kız çocuğuyum, belki üç, belki dört, belki de beş. Bedenimi keşfettiğim için heyecanlıyım. Anneme sesleniyorum. “Anne, anne, bir delik buldum.”
Anne: Ne büyük olay (aman ne önemli); delik bulmuş (“delik” Yiddiş dilinde söylenmiş).

En hafif tabiriyle heves kırıcıydı. Annem bağırsaklarımın içinde. Benim bedenime kıymet vermedi; ayaklarıma bile, ki daha az tehdidi edici bir bölge.” Bunun üzerine bir rüyayla bana döndü.

Rüyaya çağrışım yapmasını istediğimde: “Sizin çocuğunuz gibiyim. Fantezimde o oğlan çocuğu aşırı derecede iyi beslenmiş. Ben solağım; ailemdeki tek solak benim. Bugün çok daha iyi hissediyorum. Ah! Fricassee kolay pişer, ama yavaşça, bu analiz gibi. Fricassee piştiğinde rengi değişir. Ne elde ettiğini renginden anlarsın.”

3. ANALİZİ İLERLETMEK İÇİN ANALİSTİ KONUK ETME; AMA ÜRPERME İLE

Analizi ilerletmek için, aktarım yorumlarına ek olarak, katettiği içsel değişimleri yansıtan bir dil kullanmalıyım. Daha net söylersem, artık bedeninde ikamet edenler ve onların patikaları hakkında daha yakıcı ve açık konuştuğuna göre, bedeninden ve orada ikamet edenlerden hayalet, ev sahibi ve misafir (ghost,host and guest) terimleri ile bahsetmeliyim. Sanırım bilinçli ve bilinçdışı malzemesinin somutluğunu duyabiliyorum ama yine de ona psikolojik olarak düşünmesi için müsaade ediyorum. Örneğin, kendisine zulmeden annesinden bahsettiğinde, ben, ondan etkisi görece tehlikeli olan bir annenin hayaleti olarak bahsedebilirim. Aktarım figürü olarak benimle yoğunlaşan, çocukluğundaki hizmetçi Siyahi anneden bahsettiğinde, ben o hizmetçiden veya kendimden misafir olarak söz edebilirim. Her zaman olduğu gibi kendisinde ikamet edenleri nasıl karşılayacağını müzâkere eden ev sahibi öncelikle o olacaktı.

Onun zihnine en uygun dili birlikte yaratmamız bir şeyleri daha fazla çözümlemesini mümkün kılıyordu: “Bağırsaklarım şimdi hareket ediyor, dolayısıyla bundan başka bir bölgeye geçmeliyim…Benim içimde herhangi bir şey olduğunu düşünüyor musunuz?.. İçim var ama orası içinde bir şeyler olabilecek bir yer mi? Sindirimim daha iyi. Dışkılamam daha iyi. Demek ki besin iyi olmalı. Bir keresinde bir komünyona³ katıldım, Katolik kilisesinde değil ama bir Metodist kilisesinde. Görkemli bir ritüeldi. Çok rahatlatıcı, çok etkileyici, çok tesirliydi. Sonrasında rahatlamış hissettim. Muhtemelen iyi bir besindi…”

Olumsuz içe atılanlarla ilişkisinin yeniden müzâkere edildiği bir yer olarak analiz, onu deneysel ve ileriye doğru öidipal bir adım atmak üzere yüreklendiriyordu. Ancak bunu yapmaya başlar başlamaz, ağustos ayında verilen arada, kadın olarak eksikliklerini keşfetti:

Ağustos arası:

Kendi çağrışımları yine çok isabetli: “Ödüm patlamış haldeydim. Sanki zihnim saldırıya uğramış; Ağustos’ta beni bıraktığınızda, benden çok fazla şey talep ederek ona siz saldırdınız. Oysa ki zihnimi zorlayan benim. Ama âdetim geri geldi…”

Çağrışımlarını daha fazla netleştirmek ve patolojik oluşumlarını değiştirmede merkezi önemi olacak şekilde analizi ilerletmek istiyorum. Bu patolojik oluşumlar; ön ve arka altı birbirinden, üstü alttan ayırma ile ilgili kafa karışıklığı; eril ve dişil arasındaki kafa karışıklığı; kafa/meme işlevlerinin genital işlevlerle çakışması. Buna göre şöyle yorumlamalıyım:

Dişi hale gelenin ne olduğunun ve hangi şartlar altında vuku bulduğunun analizini takiben, daha fazla rüya malzemesini ayrıntılandırmasıyla kavrayışımız daha da arttı. Şunu anlamaya başladık, “zihnin bodrum katında” dişil organ, çeşitli şekillerde ölü veya öldürücü bir içti; ölü veya öldürücü bir kitle; bir zamanlar bedenin dışında olan parçalanmış bir organ. Sonra (bu organ) geri dönüşsüz yaradan salgılar sızdırmak için içeri girdi. Ve son zamana kadar yüz, içeriye doğru erimiş olan dişil organdı ve tecavüze maruz kalabilirdi.

İkinci yılın sonuna doğru, ruhsallık içi hikayesinin bir çözümü ortaya çıkıyor. Rüyalarında dişillik, anneannesiyle özdeşleşmesinden kaynaklanıyor olabilir. Kadınsılık ondan ödünç alınabilir; anneanneler iç mekanlar, “birbirine dikilmiş çantalar, hatta egzotik şeyler” sağlar. Büyükannesinden hak ettiği mirası almak için, annesini aşması, üzerinden uçması gerektiğini hissediyor.Annesinin üzerinden atlayamazsa anne, öldüresiye yere devrilmelidir. Başka rüya malzemelerinde, kötü annenin eli kolu bağlandığında iyi anne erişilebilir oluyor. Yeni iyi anne ile yüz yüze gelebilmek için küçük kız anneannesinin cübbesine sığınmalıdır. İnzivaya çekilmiş veya cübbe ile sarılmış olarak, geçmişte onu tutsak eden kişi(ler) ile yüzleşmek için yüreklenmiştir ama hala dönüşümün gerçekleşmeyebileceğinden korkmaktadır. Yine de belirleyici bir rüyada siyah bir Volvo’ya sahip olmuştur ki bu Ganalı analistten gelen yeni bir vulvadır, artık kadın olabilir. Hala korkuyordur çünkü hiç kimse düşmanı tek başına öldüresiye yere sermemelidir; insanın özgür olabilmesi için bir işbirlikçiye ihtiyacı vardır. Bu özgür olmaya yönelik müzâkere korkutucuydu çünkü her iki tarafta da müttefikler ve/veya işbirlikçiler mevcut: esir almaya düşkün bu figürlerin insanları asalakça kullanan ortakları vardır; özgürlük için savaşanların güvenilir müttefiklere ihtiyaçları vardır. Bu, anal haznedeki bir ölüm kalım savaşıdır: öyle ki içsel annenin anal klaustrumuna bağının zihinsel temsilidir.

Biz ruhsallık içi hikâyenin ve aktarım nevrozunun çözümlenmesini müzakere ederken, evde bazı değişikler olmaya başladı. Gözlemleri şöyleydi:

Bunlarla bağlantılı olarak, benim sevilen küçük kızım olmaya dair aktarım arzusu iki ana şekilde kendini gösteriyor: (i) kucağıma oturup, daha önce analiz sırasında babasına yakın olmanın kendisine fiziksel olarak zarar vereceği korkusundan farklı olarak, korkmadan döndürülmek istiyor; (ii) öncesinde ebeveynleri tarafından genç oğlan veya arızalı kadın olarak bilinçdışı yatırım yapılmış olma hissinin aksine cinsel birleşmeye rıza göstermek için yaşı çok küçük olan benim ufak kızım olmayı arzuluyor.
İçsel sahnesinde, küçük kız babasını tavladığında, cinsel olmayan bağ ile birleşmeye doğru sınırı aşan cinsel flört arasında ince bir çizgi vardır. Şefkat cinselliğe kaydığında yük haline gelir; onun taşıması için çok ağır bir yük. Omuzlarına binecek yükün öngörüsüyle o kadar korkar ki karşı-fobik şekilde yalnızca sefil hissedeceği cinselliğin içine atılabilir.

Analizin üçüncü yılının başlangıcında, kendimi sadece aktarım üzerine çalışırken buluyorum. Hasta benim “zarif eşim” ile, hafta sonlarını nasıl geçirdiğimle, çocuğuma veya çocuklarıma nasıl ebeveynlik yaptığımla ve buna benzer şeylerle daha ilgiliydi. Öidipal arzuları ile ölüm ve emniyetle ilgili kaygı yüklü oidipus öncesi meselelerinin ardı sıra analizi, ikimizin beraber yaşlandığı, seksen dört yaşında olduğumuz, ateşin başında yan yana sessizce kitap okuduğumuzu hayal ettiği cüretkâr tasavvurları serbest bıraktı.

Aktarım analizi devam ettikçe, bana ne tür kadınsı süsler satın almak ve giymek istediğini keyifle anlattığı rüya alemine geri döndü. Gloria Naylor tarafından yazılmış ve anneannesi tarafından rehberlik edilen genç bir kadının hikayesinin anlatıldığı bir kitapta Beatrice’in, rehberlik edilenin, dokuz deliği olduğunu keşfeder. Bir deliğin keşfinin “büyük olay olmadığı “kendi annesinin aksine aktarımda ben “Beatrice’in dokuz deliği var” keşfini onunla kutlayacak olan sevgiliyi ve yeni anneyi aynı anda temsil eden ikili bir figürüm.

4. İÇSEL ANNENİN CESEDİNİ DIŞARI ATMAK: KADINLAR ARASINDA BİR KADIN HALİNE GELMEK

Alıcı olarak kadın bedenini keşfetmesi ona kadınlar topluluğuna katılma imkânı veriyor. Hem ruhsallık içi hem de sosyal olarak şimdi kadınlar arasında bir kadındır. Oğlanlar ile kızlar ve erkek sesi ile kadın sesi arasındaki keskin farklara dair aşikâr dişil meşguliyetler ve düşünceler çok önemli hale gelir. Özellikle konserlerdeki koro performanslarındaki erkek sesi çok hoşuna gider. Aynı şekilde General Lee ve Grant⁵ gibi erkek askerleri sever oldu. Bu farkları müzakere ederken dışarı atılan annenin artık gömülecek bir ceset olduğu, yakın kadın arkadaşı ve arkadaşının kızının yardımıyla, denize gömülecek olduğuna dair bir rüya getirdi. Yakın kadın arkadaşın iyi anneye dair özellikleri vardı ve kızı ise analizanın zaman zaman akademik danışmanlık verdiği birisiydi. Şimdi analizan açık bir şekilde şöyle söyleyebiliyor: “Düzülmeyi seviyorum; sarılmayı değil, düzülmeyi. Kocam bir asker gibi erkeksi.”. Bir zamanlar kendisine yasaklandığını hissettiği dişilliği yeniden talep etti. Şimdi olgusal anne ve zulmedici nesne temsili öldürüldüğüne ve annenin dışkısal cesedi gömüldüğüne göre dişillik konusunda ikircikli olmayan, yeni ve amaç sağlayan figürlerle kendi iç dünyasını yeniden inşa etmekte özgürdü; dişili, yaratıcı olanı ve hatta yaşamı yasaklayan asıl annenin tavrının tam aksine ne kendisinin ne de kardeşlerinin aileyi gelecek nesillere taşıyacak çocuklara sahip olma imkânı vardı. Şimdi tıkandık, sanki bir çıkmaz sokaktayız.
Daha fazla dişil ve cinsel işlevlerin edinilmesi ile birlikte negatif aktarım tüm gücüyle kendini gösterdi. Neden eşcinsel kadın bir filozof ve feminist olan birine atıfta bulunduğum Kıta felsefesi ile ilgili bir makale yazdım? Benim ne derdim var ki kışın kocası gibi büyük botlar giymiyorum? Kadınların “hafif ayakkabılar” giydiği kanısındaydı. İtirazları sırasında, tipik olarak yansıtmalarını tutardım ve o, saldırgan göndermelerini keşfederken onlara ev sahipliği yapacağımı ifade ederdim. Her zaman, cinsiyetle ilgili bu şüphelerin kaynağının kendisi olduğunu anlardı. Karışıklık onundu, ama bölünmenin bir ya da diğer parçasını barındıracak bir yere ihtiyacı vardı.  Şimdiye kadar idealize edilmiştim, o yıkıcı tarafı taşırken ben ideal kendiliğini taşıyordum. Sonra yer değiştirdik. Her halükârda kendiliğin yıkıcı parçaları ideal kendiliği yıkmasın diye iki parça bir araya getirilemiyordu. Zamanla önceki bölme, yansıtma ve diğer dışsallaştırma eğilimlerine dönme korkusu olmadan iki parçayı bir arada tutabilmeye başladı.

5. KENDİ KADINSI BEDENSEL ALANLARININ GELİŞMESİ VE YENİDEN YAPILANDIRILMASININ DÜŞSEL BİR TEMSİLİ

C. ÖN-METİN: RUHSALLIK İÇİ HİKÂYENİN EVRİMİNİN KURAMSALLAŞTIRILMASI

Şimdi psikanalitik hikâyeleştirmeyi bir ön-metin ile tamamlayabiliriz: psikanalist olarak bildiklerimizi nasıl bildiğimizi ve bildiğimizi anlatan bir metin.
Bu yüzden makalenin bir sonraki bölümünde analizanın ruhsallık içi hikayesini nasıl teşvik edip genişletebileceğimiz ve analiz sürecinde önceki patolojik adaptasyonları ortadan kaldırmak için bunların çözümlenmesini nasıl izleyebileceğimiz gibi teknik konular daha ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

Analizanın zihnine sadık kalarak bir ruhsallık içi hikâye verebilmek için bizi, analizanın kendisinin bu sürecin nasıl işlediğini sorguladığı bir seansa götürmek istiyorum. Bu dönemde, ilk analizin yaklaşık yarısında, açıkça dişil bir kız mı olacak ya da kusurlu ve/veya biseksüel kendilik duyumunu muhafaza mı edecek konusunda tereddüt ederken, belli kalıp veya tekrarlardan oluşan bir akış ve bunlarla birlikte seyreden bir tema fark etti. Ne yaptığı ve kendi zihninin karmaşıklıklarıyla nasıl meşgul olduğuna dair ilgisi uyanmış bir şekilde düşünüp tarttı: “Beni bu noktaya getirmek için ne yaptığınızı düşünüyorum; tekniğinizi.” Ne düşündüğünü sezmesini ve gözlemlerini paylaşmasını istediğimde, şöyle dedi:” İş birliği ile ilgili, ama fark ettiğim belirli bir düzen var. Bir dizi odak noktası organize ediyorsunuz.”<Söyleyebildiğim tek şey şuydu: “Şöyle diyelim, hikayeni anlatmak için benden ve analiz çalışmasından cesaret alabildiniz. Yine de nasıl çalıştığıma dair sorunun zamanlaması ilgimi çekti.” Takiben belirleyici bir konuşma geldi:

Analistler olarak ruhsallık içi hikâyeyi nasıl kolaylaştırır ve geliştiririz?
Ruhsallık içi hikâyenin parçalarını toplama sürecinin, E. James Anthony’nin (1980) dediği gibi, bir yörüngesi vardır: “Hastalar çevreden gelen içgörüye belli ölçüde duyarlılıkla yola çıkarlar…Ardından hastaya, analistin artan içgörüsü aktarılır ve bu, hastanın içgörüsü ile etkileşir. Sonrasında da analitik süreçte yapılan atıfların içsel iskeletleri yavaşça gelişmeye başlar ve bunlar anlamlı içgörü bağlantıları için zemin oluştururlar.” (s. 166, ayrıca bkz. Apprey,1987)
Bu analizanın ruhsallık içi hikayesi ve hikâyenin gelişimi bağlamında, bana, eğer onu tedaviye alırsam Meltzer’in (1973) “Kusurlu içe atmacı özdeşleşime bağlı yetersiz genital duyarlılık” diye adlandırdığı şeyle muhatap olacağımı söyleyen bir hikâye verdi. Ancak bu tanısal ifade analistin filme dönüştürmesi icap eden hareketsiz bir fotoğraftan başka bir şey değildir. Başka bir deyişle bu analizanın; tarihi, kültürü, mitleri, ailesel arzuları, yasları ve endişeleri nasıl zihinselleştirdiği şimdi benim önümde, benimle birlikte ve benim üzerimden aktarımda ve daha fazlasında sahneye konulacak, canlandırılacak ve dışsallaştırılacaktır. Şimdiye dek zihinselleştirilen bu elementlerin sahneye koyulması “simgesel formların dökümü” (Ricoeur, 1974, s. 13) üzerine inşa edilen bir anlatıda bir araya gelir. Buna göre, aceleyle birleştirmeye çalışmadan simgesel formların çok katlılığında ortak olan bir yapı belirlemek için yol alınmalıdır. Simgesel formların çok katlılığı, Freud’un topografik sisteminin bilinç-öncesi zihni veya Freud’un yapısal kuramındaki hastanın algısal benliği tarafından ikmal edilir ve bunu öyle yollarla yaparlar ki analisti de hastanın zihnini keşfetme sürecine katarlar. Olumlu veya olumsuz olsun, aktarım-karşıaktarım süreçlerini besleyen ve büyüten bu katılımdır. Bu süreçler, hatırlamayı, tekrarlamayı ve yapısallaşmış patolojik oluşumların dönüşümünü teşvik eder. Bu analizana özgü çalışmada, aktarım üzerinden ruhsallık içi hikâyenin gelişimi bize, hastanın kendisine özgü imzasını taşıyan bir hikâye sunar. Bu makalenin ana fikri budur. Bu hususi ruhsallık içi hikâyenin psikojenik anorgazminin genel kuramıyla nasıl kesiştiğine dair açıklama için “Acıyan Beden” üzerine olan PSİKE konferansındaki makalemi tekrar okumamız gerekir.

Kendine özgü imzasını taşıyan bir hikâye, öyleyse, takriben aşağıdaki gibidir ve biz bunu hastanın deneyiminin ruhsallık içi yapısı olarak adlandırabiliriz. Onun adına konuşursam, bu deneyim aşağı yukarı şöyledir:

Bu analizanın ortaya koyduğu deneyimin ruhsallık içi yapısı böyleydi. Bu ONUN hakikati. Bu ONUN iş başındaki zihni. Kendisini, ebeveynsel nefretin yaralı nesnesi olarak algılamasından, sevme sevilme kapasitesiyle birlikte ilk aşkına dönebilme yetisi olan değerli bir kadın olarak yeni kendilik hissiyatına dönüşümünü kolaylaştırmak ve geliştirmek için onun zihnine sadık olmak zorundaydım. Şüphesiz, bir Sankofa hikayesi!

SONUÇ YERİNE

Bu makalenin başında aşağıdaki gibi Kartezyan bölmelere atıfta bulundum: İç ve dış; içsel dünya ve dışsal dünya; ebeveynsel nefreti alan özne ve kurtuluşunu yeniden şekillendiren özne. Anlamın, karşılıklı bağların ve düzeltmelerin ortak yaratımının psikanalitik çalışması analizanın hakikatinin içine kıvrılmış oldu; onun Sankofa hikayesi.

Analistler analizanın zihnine sadık olduklarında, sadece analizanın bize yolu gösterebileceği bir hikâye vardır. Şimdi birkaç Kartezyan bölme daha ekleyebiliriz: Deneyimin yapısı ve zihnin yapısı; topografik kuram ve yapısal kuram. Analizanın temsili dünyasındaki deneyim yapısı kendini yavaşça belli eder, topografik olarak ve sistematik olarak yukarıda klinik parçalarda gösterildiği gibi şöyledir: Bedensel bölgeler istenmeyen nüfuz edici girişlerin tehdidi altındadır; bölgeler daha belirgin hale gelir; beden ölü içsel annenin cesedini barındırır; ölü anne kovulur ve gömülür; yeni bir ev yenilenmiş hale gelir, Kadın (aynen böyle) simgeleştirilmiştir; ve genital hazne yeniden yapılandırılmıştır.
Deneyim yapılarının ortaya çıkması Freud’un topografik kuramına benzer şekilde katmanların açılmasını takiben olur. Yine de yapısal anlatının katmanlarının açılması aşamasında duramayız.

İlave bir çalışmanın yapılması gereklidir. Bu ilave çalışmanın ipucu analizanın gizemli ve yoğunlaştırılmış “kaskatı” ve “frijit” kendilik tanımlamalarındadır. O zaman başka bir analiz katmanı vardır: Zihnin yapılarını açmak, ki önemli bir kısmı ikinci analizde vuku bulmuştur ve kendi başına bir makaleyi hak eder. Şimdilik zihinsel yapıların açılmasını aşağıdaki gibi düşünebiliriz. Patolojik oluşumlar genelde şu silsileyi takip eder: (i) Dış dünyadaki tehlikenin idraki; (ii) Dışsal tehlikelerin sayısız kaygının içsel deneyiminin içine kıvrılması; (iii) Kaygılara yönelik savunmaların harekete geçirilmesi; (iv) Uzlaşma oluşumları takip eder; (v) Uzlaşmalar semptomatoloji olarak patolojik oluşumlara gerileyebilir. Bu analizanın deneyiminin yapıları zihninin yapısına şu şekilde yerleşmiştir: (i) dış dünyadan korkmasına yol açan ebeveynsel nefreti idrak etti; (ii) arkasından gelen içerideki dehşet kendisinin “silinme” dediği içselleştirilmiş hisse yol açtı; (iii) silinme korkusu “kaskatı” savunma örgütlenmesinin şiddetle harekete geçmesine sebep oldu; (iv) bunu cinsel olarak işlevsel olamadığı ama fazlasıyla dişil hissettiği bir uzlaşma takip etti; (v) bunu da psikojenik katılık/frijitlik takip etti, ta ki psikanaliz, patolojik oluşumunu tersine çevirene kadar.

Yapısal kuram ve topografik kuram, zihnin yapısı ve deneyimin yapısının Kartezyan zıtlıklarından tümlemeler meydana getirilirken bu analiz, analistin birini veya diğerini değil, her ikisini de yaptığını gösterir. Biz hem hikâyenin arkasındaki egzotik hikâyeyi analiz ederken hem de eşit derecede katı ve donmuş zihnin yapılarını dönüştürmek için emek-yoğun analizini yaparız. Her ikisini yaptığımızda yapısal devamlılık diye tanımladığım süreci elde ederiz (Apprey, 2024).

Parantez ve tarihi bir not olarak, Georges Politzer (1928), Freud’un yapısal kuramını ciddi olarak eleştiren ilk kişiydi. Freud’un yapısal kuramının analizanı, patolojik oluşumlarının “birinci şahıs anlatısını” getirme fırsatından mahrum bıraktığını öne sürdü. Yapısal kuramın potansiyel olarak soyutlamaya, gerçekçiliğe ve biçimciliğe yol açtığı fikrinde ısrar etti. Bizim hastamızda görüldüğü gibi, birinci şahıs anlatısı, katı zihinsel yapıların analizi yoluyla zihinsel esnekliğe erişmek kadar tesirlidir” Bu yüzdendir ki travmatize olmuş bir analizan, belirli tanım edatı olan (çn: İngilizce’de) “the” kullanmaya meyilli iken, belki analizin ilerlemesiyle birlikte tanımlamalarında daha özgür ve esnek bir şekilde belirsiz tanım edatı olan (çn: İngilizce’de) “a” kullanabilir, özellikle bu hastanın ikinci analizinde böyle olmuştur. Belirli tanım edatı olarak “the”’nın donmuş katılığı, açıklığın ve çok katmanlılığın daha özgür ifadelerine evrilmiştir. Zihni daha açık ve esnek hale geldikçe kendi hikayesini özgürce KEŞFEDEBİLDİ ve TAMAMIYLA anlatabilir hale geldi. Politzer’in eleştirisi, dolayısıyla, hem Politzer’in en yüksek mevkiye koyduğu gizil hikâyeyi hem de zihnin topografyasına ve yapılarına hizmet eden yapısal devamlılığı kapsayacak şekilde değiştirilmelidir.

Çeviri: Cihad Çıtak

Kaynakça

Anthony, E. J. (1980).  Symposium discussion.  Bulletin of the Hampstead Clinic, 3(3), s.137-193.

Apprey, M. (2024) Transgenerational haunting in psychoanalysis: Toxic errands. London and New York: Routledge.

Apprey, M. (1987).  The preconscious, the cultural sense of order, and the intrapsychic story. Stein, H. F. and

Apprey, M. (Haz.) From metaphor to meaning içinde, (s. 30-54).Charlottesville, VA: University Press of Virginia.

Deleuze,G.(1988). Foucault. (S.Hand, Çev.). Minneapolis, MN: University ofMinnesota Press. (Özgün eser 1986 tarihlidir).

Meltzer, D. (1973).  Sexual states of mind.  Perthshire, Scotland: Clunie Press.

Ricoeur, P. (1974). The conflict of interpretations: Essays in hermeneutics. Evanston, IL: Northwestern University Press.

Politzer, G. (1994). Critique of the foundations of psychology: The psychology of psychoanalysis (M. Apprey, Çev.). Pittsburgh, PA: Duquesne University Press. (Özgün eser 1928 tarihlidir).

Stein, H. F. and Apprey, M. (1987).  From metaphor to meaning: Papers in psychoanalytic anthropology, Cilt II.

Maurice Apprey,  PhD, DM, FIPA, Virginia Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri ve Nörodavranışsal Bilimler Bölümünde Emeritus Profesördür, Çocuk ve ergen psikanalisti olmasının yanı sıra erişkin psikanalisttir. Londra’daki Anna Freud Centre’da ve New York Freudian Society’de eğitim almıştır. Ayrıca ilk doktora derecesi için, San Francisco’daki Saybrook Institute’ta araştırma psikoloğu Amedeo Giorgi ile birlikte, Alman fenomenolojisinin Fransa’daki alımlanışı üzerine çalışmıştır. Virginia Üniversitesi’nde African American Affairs Dekanı ve Öğrenci İşleri Rektör Yardımcısı olarak yürüttüğü çalışmalar kapsamında, toplumsal değişim yönetimi alanında ikinci doktorası için Ohio, Cleveland’daki Case Western Reserve University Weatherhead School of Management’ta eğitim almıştır. Güncel araştırmalarında, betimleme ile yorumlama arasındaki gerilimi incelemektedir. Georges Politzer’in Psychology of Psychoanalysis: Critique of the Foundations of Psychology adlı eserin Fransızcadan İngilizceye çevirmenidir (Duquesne University Press). Bu eser, 1928’de Freud’un yapısal kuramına yönelik ilk ciddi eleştiridir. En son kitabı Transgenerational Haunting in Psychoanalysis: Toxic Errands, 2024 yılında Routledge tarafından yayımlanmıştır. IPA’nın Inter-Regional Encyclopedic Dictionary (IRED) adlı çalışmasında, Paris’ten Bernard Chevret ve diğerleriyle birlikte Freud’un “Nachträglichkeit” kavramı üzerine bir madde; Los Angeles’tan Judith Mitrani ve diğerleriyle birlikte ise “Yansıtmalı Özdeşim” üzerine ikinci bir madde kaleme almıştır. Virginia Üniversitesi’nde 40 yılı aşkın bir süre boyunca psikiyatri asistanlarına ve tıp öğrencilerine psikanalitik düşünce dersleri vermiştir. 2003 yılından bu yana PSIKE İstanbul’da ve Washington Contemporary Freudian Society dâhil olmak üzere çeşitli kurumlarda adaylara eğitim vermiş ve süpervizyon yürütmüştür. Psikanalizin Dili Dergisi’ndeki güncel makalesi, Freud’un topografik ve yapısal kuramlarının klinik bir psikanalitik öykü anlatımında nasıl kullanılabileceğine dair bir örnek sunmaktadır.

^[1] İki ila dört kişi ile oynanan bezik benzeri bir kart oyunu.
^[2] Et parçaları veya sebzelerin pişirilmesi ile yapılan ve beyaz sosla servis edilen bir yemek.
^[3] Hristiyanlıkta, kutsanmış ekmek ve şarabın, İsa’nın ölümünün anısına veya İsa ile ayine katılan kişi arasındaki ruhani birliğin gerçekleşmesinin sembolü olarak ya da İsa’nın bedeni ve kanı olarak tüketildiği bir ayin.
^[4] İngilizcede posta anlamındaki mail ve erkek anlamındaki male sesteştir.
^[5] Amerikan iç savaşında savaşan taraflara liderlik etmiş generaller.